Lubawa

Miasta na Mazurach

Pierwsza wzmianka źródłowa na temat ziemi lubawskiej mówiąca o istnieniu grodu w Lubawie pochodzi z 1216 r. Świadczy o tym dokument podpisany przez papieża Innocentego III z 18 stycznia tegoż roku, w którym potwierdził Chrystianowi – biskupowi pruskiemu – posiadanie ziemi lubawskiej stanowiącej darowiznę od nowo nawróconego władcy pruskiego Surwabuno.

 

 

Lubawa (niem. Löbau, prus. Lūbawa) – miasto i gmina w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie iławskim na wschodnich krańcach ziemi chełmińskiej, stolica historycznej ziemi lubawskiej. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa olsztyńskiego.

Według danych z 30 czerwca 2007 24, miasto miało 9417 mieszkańców.

 

Historia

 

Pierwsza wzmianka źródłowa na temat ziemi lubawskiej mówiąca o istnieniu grodu w Lubawie pochodzi z 1216 r. Świadczy o tym dokument podpisany przez papieża Innocentego III z 18 stycznia tegoż roku, w którym potwierdził Chrystianowi – biskupowi pruskiemu – posiadanie ziemi lubawskiej stanowiącej darowiznę od nowo nawróconego władcy pruskiego Surwabuno. Od 1257 roku Lubawa i okolice przeszły na własność biskupów chełmińskich i stała się centrum administracyjnym znacznego kompleksu dóbr biskupich zwanych kluczem lubawskim. Biskupi wybudowali w Lubawie wspaniały zamek będący w ich rezydencją. W 1260 roku miejscowość była już znacznym centrum o charakterze miejskim i obronnym. W roku 1269 Lubawa została zburzona w czasie najazdów Prusów z plemienia Sudowów. Dzięki wysiłkowi mieszkańców dość szybko ją odbudowano. Doceniając ten trud biskup chełmiński Herman (1303-1311) wydał przywilej lokacyjny dla Lubawy. Niestety dokument ten nie zachował się do naszych czasów. Wspomina o tym jedynie wznowiony przywilej lokacyjny dla Lubawy, tym razem biskupa chełmińskiego Ottona z 13 kwietnia 1326 roku. Po roku 1326 Lubawa rozwijała się w oparciu o zasady prawa chełmińskiego, tworząc stopniowo organ samorządowy, czyli radę miejską. W 1440 roku miasto przystąpiło do Związku Pruskiego walczącego przeciwko Zakonowi Krzyżackiemu. Od pokoju toruńskiego (1466) Lubawa wraz z okolicą należała do Polski aż do I rozbioru w 1772 r. Na ten okres przypada najszybszy rozkwit miasta. Szczególnie rozwinął się handel i rzemiosło.

Od 1772 roku Lubawa przeszła pod panowanie pruskie. Pożary i wojny oraz zerwanie powiązań gospodarczych i politycznych miasta z Polską spowodowały jego upadek. W 1774 roku w Lubawie stanął garnizon pruski. Jednocześnie nowe władze rozpoczęły akcję kolonizacyjną, ściągając na ziemię lubawską osadników niemieckich, w znacznej mierze wyznania ewangelickiego. Na mocy traktatu tylżyckiego z 7 lutego 1807 r. ziemia lubawska weszła w skład Księstwa Warszawskiego. Zniszczenia spowodowane wojnami napoleońskimi pogorszyły sytuację miasta. Mimo napływu dużej liczby ludności niemieckiej ziemia lubawska zachowała swój polski charakter. W mieście umacniały się tendencje patriotyczne.

W II połowie XIX w. Lubawa oraz ówczesny powiat lubawski stał się znaczącym ośrodkiem polskiego ruchu narodowego w zaborze pruskim. Stąd też wywodzili się ochotnicy do oddziałów powstańczych w 1863 r., tworząc tzw. kompanię lubawską. Okres ten przyniósł też ziemi lubawskiej ponowny wzrost gospodarczy. Miasto pełniło funkcje ośrodka usługowego dla rolnictwa.

Na mocy traktatu wersalskiego powiat lubawski powrócił do Polski. Dnia 19 stycznia 1920 roku do Lubawy wkroczyły entuzjastycznie witane oddziały polskie armii generała Józefa Hallera. Rozpoczął się nowy okres w dziejach miasta – okres międzywojenny, w którym Lubawa utrzymała nadal swój charakter zaplecza usługowego dla rolnictwa. Okupacja hitlerowska przyniosła wzmożoną eksterminację ludności polskiej. Na terenie Lubawy zlokalizowany był obóz karny dla nieletnich. Wraz z wyzwoleniem miasto popadło w ruinę. Zniszczenia wojenne po przejściu II Frontu Białoruskiego sięgały ok. 80% budynków i budowli. Mimo ogromnych zniszczeń ocalały obiekty architektury sakralnej stanowiące dziś chlubę miasta.

Na zamku biskupim, w latach 1535-1539, czterokrotnie przebywał Mikołaj Kopernik. Lubawa zasłynęła nie tylko z tego, że przebywał w niej słynny astronom, ale także z Biblii Gutenberga, zwanej też Biblią Pelplińską. Zakupił ją dla zamku biskupów chełmińskich biskup Chrapicki. Niestety, na początku XIX w., po zmianie granic biskupstwa, biblia została wraz ze stolicą diecezji przeniesiona do Pelplina.

Miasto było silnym ośrodkiem kulturalnym i oświatowym. Pierwszym wieszczem ziemi lubawskiej był nauczyciel i poeta Teofil Ruczyński. Drugim, ks. prof. Janusz Stanisław Pasierb. Trzecim autorem wywodzącym się z Lubawy poetą jest Tomasz Reich oraz Artur Szymczyk. Najmłodszym autorem jest Adam Śmigielski. Poeta mieszka w Lubawie, ale już odnosi sukcesy na literackiej niwie.

 

  

 

Zabytki

  • Stare miasto
  • Kościół parafialny pw. św. Anny z 1330 r. z kaplicą Mortęskich z 1581 r. Bogate wyposażenie wnętrza. Sanktuarium Matki Boskiej Lipskiej. Przy parafii Muzeum Ziemi Lubawskiej.
  • Odpustowa kaplica filialna Nawiedzenia NMP w Lipach, 1870 r.
  • Drewniany kościół parafialny pw. św. Barbary z 1673 r.
  • Zespół klasztorny bernardynów
    • Kościół parafialny pw. św. Jana Chrzciciela, zbudowany 1603-1608 – parafia została erygowana w 2000 r. z części macierzystej parafii Nawiedzenia NMP i Św. Anny w Lubawie, do najpiękniejszych zabytków świątyni należy kasetonowy, figuralno-ornamentowy strop nawy z 1612 r. rzeźbiony i polichromowany strop prezbiterium, manierystyczne stalle – bogato rzeźbione i po­lichromowane, renesansowa ambona oraz XIV-wieczny krucyfiks, z którym fran­ciszkanie saksońscy przybyli do Lubawy.
    • Dawny klasztor
  • Pozostałości murów obronnych (ul. Pod Murami, Pomorska, Bankowa)
  • Zespół szpitala miejskiego pw. św. Jerzego z II poł. XIX wieku
    • szpital (ul. Grunwaldzka)
    • kaplica (ul.Grunwaldzka)
    • klasztor ss. miłosierdzia (u. św. Barbary)
    • Ogrodzenie
  • Domy, ulice: Bankowa, Jagiellońska, Kilińskiego, Kościelna, Pod Murami (dawne baszty), Pomorska, Zamkowa

Według rejestru zabytków KOBiDZ[1] na listę zabytków wpisane są obiekty:

  • stare miasto, XIII, nr rej.: 88 (L/9) z 31.12.1953
  • kościół par. p.w. św. Anny, 1330-XIX, nr rej.: 265 (L/51) z 20.03.1957
  • kościół par. p.w. św. Barbary, drewn., 1673, nr rej.: 89 z 28.09.1953
  • zespół klasztorny bernardynów, XIV, XVII-XVIII:
    • kościół, ob. par. p.w. św. Jana Chrzciciela, nr rej.: 264 (L/50) z 22.03.1957
    • klasztor, ob. szkoła, nr rej.: 409 (L/49) z 4.08.1957
  • ruiny zamku, XIV, nr rej.: 408 (L/11) z 4.08.1957
  • pozostałosci murów obronnych, ul. Pod Murami, Pomorska, Bankowa, po 1300, XIV-XVI,

nr rej.: 243 (L/88) z 1.08.1957 oraz 1145 z 2.05.1968

  • zespół szpitala miejskiego p.w. św. Jerzego, 2 poł. XIX, nr rej.: A-2502 z 8.09. 2003:
    • szpital, ul. Grunwaldzka 11a
    • kaplica, ul. Grunwaldzka 13
    • klasztor ss. miłosierdzia, ul. św. Barbary 2, 4, 6
    • ogrodzenie
  • dom, ul. Bankowa 1 (1a, 1 poł. XIX, nr rej.: 404 (L/65) z 1.08.1957
  • dom, ul. Jagiellonska 9, 2 poł. XIX, nr rej.: 915 z 3.08.1968
  • dom, ul. Kilinskiego 4, k. XVIII, 1960, nr rej.: 406 (L/63) z 1.08.1957
  • dom, ul. Kilinskiego 6, XVIII, XIX 1959-1960, nr rej.: 405 z 1.08.1957
  • dom, ul. Koscielna 20, k. XVIII, 1998, nr rej.: 410 (L/90) z 4.08.1957 oraz 914 z 4.08.1968
  • dom (d. baszta, ul. Pod Murami 28, XIV-XVI, XIX, nr rej.: 1200 z 21.05.1968
  • dom (d. baszta, ul. Pod Murami 30, XIV-XVI, XVII-XVIII, nr rej.: 407 (L/83) z 3.08.1957
  • dom, ul. Pomorska 7, XVIII/XIX, 1995 nr rej.: 247 (L/68) z 1.08.1957
  • dom, ul. Pomorska 9, nr rej.: 246 (L/80) z 1.08.1957
  • dom, ul. Pomorska 11, 1 poł. XIX, 1960 1989, nr rej.: 401 (L/71) z 1.08.1957
  • dom, ul. Pomorska 21, 1 poł. XIX, nr rej.: 402 (L/74) z 1.08.1957
  • dom, ul. Pomorska 25, 1 poł. XIX, 1961-1962, nr rej.: 403 (L/76) z 1.08.1957
  • dom, ul. Zamkowa 14, pocz. XIX, nr rej.: 245 (L/65) z 1.08.1957
  • dom, ul. Zamkowa 27, pocz. XVIII, XIX, XX, nr rej.: 244 (L/87) z 1.08.1957 oraz 1199 z 21.05.1968

 

Herb miasta

 

Herb przedstawia biskupa Chrystiana, który przyniósł na ziemię lubawską wiarę chrześcijańską: symbolizuje też władców miasta, którymi przez pięćset lat byli biskupi chełmińscy.

Na głowie biskup ma bardzo niską infułę średniowieczną z równoramiennym krzyżem pośrodku: twarz bardzo prosta, prawie dziecinna z długimi włosami. Ubrany w ornat i albę, w lewym ręku dzierży pastorał głowicą na zewnątrz, a prawą ma wzniesioną do błogosławieństwa. Stoi on między dwoma drzewami mówiącymi, że ziemia lubawska była ongiś zasobna w lasy mieszane.

Te drzewa to lipa i jodła. Lipa to drzewo lecznicze, miododajne i dające miękki materiał rzeźbiarski. Jodła – doskonałe drzewo opałowe. Drzewa narysowane są sposobem średniowiecznym bez perspektywy. Kolory herbu są biało-czerwone z wyjątkiem złotego ornatu, infuły i zielonych drzew, gdyż takie są barwy ziemi chełmińskiej i biskupstwa chełmińskiego. W herbowej tarczy na czerwonym tle widnieje więc postać biskupa w białej albie, złotym ornacie, pastorale i infule między zielonymi drzewami.

 


 

źródło: pl.wikipedia.org

źródło zdjęć: pl.wikipedia.org, pl.wikipedia.org, pl.wikipedia.org, pl.wikipedia.org, pl.wikipedia.org

2005-2017 EuroMazury.pl - promocja w Polsce i Europie
Korzystanie ze strony oznacza zgodę na wykorzystywanie plików cookie, niektóre mogą być już zapisane w przeglądarce. Więcej informacji można znaleźć w polityce prywatności.
Karkonosze Online,

-