Zwiedzanie miasta proponujemy rozpocząć od najstarszej części miasta, która powstała pod koniec XIII wieku, na długo przed uzyskaniem praw miejskich przez Rastenburg. Jego początki datowane są na rok 1329. Tę datę, jako narodziny miasta obchodzili jego przedwojenni gospodarze – Niemcy. Stare Miasto otoczone było murem obronnym z 13 basztami oraz 3 bramami. Pozostałości murów oczekują obecnie na restaurację oraz utworzenie z nich cennego produktu turystycznego miasta.
Unikalnymi zabytkami tej części miasta są gotycki kościół oraz zamek krzyżacki.
Budowę gotyckiego zamku krzyżackiego rozpoczęto prawdopodobnie po nadaniu osadzie praw miejskich w 1357 r. Jest to obiekt trzyskrzydłowy zbudowany na planie zbliżonym do kwadratu wokół niewielkiego dziedzińca. Zamek był wielokrotnie przebudowywany. W 1945 roku wojska radzieckie spaliły zamek. Został on odbudowany w latach 1962-67. Zewnętrzny wygląd zrekonstruowano według XIX–wiecznych rysunków C. Steinbrechta odtwarzając gotycką bryłę budowli. Obecnie mieści się tu Muzeum im. Wojciecha Kętrzyńskiego, Biblioteka Miejska oraz Centrum Kultury „Zamek”. W Muzeum eksponowane są wystawy stałe i czasowe. Znajduje się tu niezwykle interesująca kolekcja rzeźby gotyckiej, zabytki rzemiosła artystycznego oraz meble z XVII-XIX w. Na szczególną uwagę zasługuje zbiór epitafiów i chorągwi pogrzebowych, w tym unikatowa na skalę europejską dziecięca chorągiew pogrzebowa trzyletniego Botho zu Eulenburg z 1667r. W bibliotece muzealnej i archiwum zgromadzony jest bogaty księgozbiór o tematyce regionalnej oraz zbiór dokumentów z dawnego archiwum miejskiego.
Unikalnym zabytkiem znajdującym się w południowo-zachodnim narożniku miasta jest gotycki kościół pod wezwaniem św. Jerzego otoczony pozostałościami miejskich murów obronnych z basztami. Świątynia zbudowana zbudowana została w II połowie XIV wieku przez Krzyżaków, a rozbudowany w początku XV wieku. Kościół jest rzadkim przykładem obronnej architektury sakralnej. Trzynawowa, ceglana świątynia z czworobocznymi wieżami sprawia wrażenie zamku. Ponad 40-metrowa wieża zachodnia, pełniąca niegdyś funkcję wieży obserwacyjnej oraz 32,5-metrowa dzwonnica wspaniale komponują się z bryłą kościoła. Na wieży dzwonnej znajdują się trzy dzwony o różnej wadze. We wnętrzu kościoła można zauważyć odchylenie prezbiterium w stosunku do osi nawy głównej, co jest rzadkością zarówno w Polsce jak i w Europie. Niewątpliwą atrakcją bazyliki jest kryształowe sklepienie wykonane w 1515r. przez mistrza Matza z Gdańska. Cennym zabytkiem z dawnego, poreformacyjnego wyposażenia kościoła jest ambona z 1594r. w stylu niderlandzkiego manieryzmu.
W 1997 roku kościół, wówczas już kolegiata, został wyniesiony do godności bazyliki mniejszej. Z inicjatywy prałata ks. Mieczysława Żuchnika, na międzymurzu przy bazylice, znajduje się lapidarium, w którym wyeksponowane są najcenniejsze i najciekawsze zabytki z cmentarzy rodowych i wojennych powiatu kętrzyńskiego. W bazylice odbywają się cykliczne koncerty muzyki poważnej, tradycyjnie nazywane koncertami kolegiackimi.
W sąsiedztwie bazyliki św. Jerzego znajduje się kościół ewangelicki p.w. św. Jana. Kościół ten został wybudowany około 1480r. początkowo jako niewielka kaplica cmentarna przy kościele św. Jerzego. W ołtarzu głównym z 1717r. znajdują się malowane na drewnie: „Ostatnia wieczerza”, "Ukrzyżowanie" i „Zmartwychwstanie” oraz rzeźby przedstawiające m.in. św. Piotra i Jana oraz przedstawienie pelikana z pisklętami – symbol ofiarnej miłości Bożej. Barokową ambonę z 1730r. ozdabia 11 przedstawień na drewnie ze scenami Biblijnymi. Znajdujące się w kościele jedenastogłosowe organy pochodzą z 1830r.Dzwon znajdujący się na dzwonnicy przy kościele pochodzi z 1843 r. Renowację świątyni rozpoczęto w 1979 r. Od reformacji (1525) do 1880r. w kościele tym odbywały się nabożeństwa w języku polskim. Począwszy od 1946 r. kościół służy ewangelikom. Przez 10 lat Kętrzyn był siedzibą biskupa diecezji mazurskiej Kościoła ewangelicko-augsburskiego. Miejscowa parafia utrzymuje kontakty z Parafią Ewangelicką w Wesel (Niemcy).
Tuż za pozostałościami murów miejskich, gdzie kończy się Stare Miasto przy obecnym Rondzie imienia Jana Pawła II znajduje się budynek dawnej loży wolnomularskiej. Budowę według projektu powiatowego architekta rozpoczęto w 1860 roku, a ukończono w 1864. Piętrowy, niewielki budynek na planie prostokąta ozdobiony jest czterema ośmiobocznymi wieżyczkami w narożach. Pięcioboczny ryzalit z klatką schodową, kryty dachem namiotowym przylega do korpusu głównego od strony wschodniej. Neogotycki wystrój architektoniczny elewacji budynku i jego bryła są zapożyczeniami zaczerpniętymi z późnego gotyku angielskiego. W 1999 r. budynek został gruntownie odrestaurowany. Obecnie znajduje się w nim siedziba Stowarzyszenia im. Arno Holza dla Porozumienia Polsko-Niemieckiego oraz Kawiarnia „Loża”.
Idąc ulicą Sikorskiego w kierunku obecnego centrum miasta natrafiamy na rzymsko-katolicki kościół pod wezwaniem św. Katarzyny. Został on wybudowany w latach 1895-97 w stylu neogotyckim. Kościół ma zachowane wyposażenie z epoki - neogotycki ołtarz główny i ołtarze boczne oraz ambonę. Swój obecny wygląd kościół zawdzięcza pracom remontowym ukończonym w 1956 r.
Ulicą Sikorskiego docieramy do centrum miasta na Plac Marszałka Józefa Piłsudskiego, gdzie stoi eklektyczny ratusz, wybudowany w latach 1885-86. Uroczyste otwarcie nowego ratusza nastąpiło 30 grudnia 1886 r. W ratuszu, oprócz dwóch dużych sal na posiedzenia rady i komisji, znajdowały się biura, kasy, posterunek policji (w piwnicach), mieszkania burmistrza i odźwiernego. W 1899 r. w wyniku pożaru ratusz uległ częściowo zniszczeniu. Do 1997 r. ratusz był nieprzerwanie siedzibą administracji miejskiej. Obecnie mieszczą się tu m.in. Urząd Stanu Cywilnego, Punkt Informacji Turystycznej i Promocji Miasta Kętrzyn oraz biuro podróży „Mazury”.
Obok ratusz usytuowano pomnik patrona miasta - Wojciecha Kętrzyńskiego autorstwa polskiego rzeźbiarza i medaliera Edwarda Gorola.
Z Placu Piłsudskiego warto udać się ulicą Rybną na tereny przyległe do Jeziorka Kętrzyńskiego. Jest to miejsce letnich spacerów mieszkańców Kętrzyna. Niedaleko znajdują się korty tenisowe, odkryty basen miejski a także Stado Ogierów, na terenie którego można zwiedzić najdłuższe w Europie budynki stajenne. Organizowane przez Stado pokazy konne zdobyły dobrą markę w kraju i za granicą. Słynna poręcz, która polega na „spięciu” kilkunastu ogierów zimnokrwistych, które są hodowane w Stadzie, to główna atrakcja medialna corocznej imprezy. Pracownicy Stada twierdzą, że ogiery zimnokrwiste bardzo nerwowo reagują na siebie, a ustawienie 16 jeden obok drugiego, to prawdziwy rekord świata. W tym tkwi właśnie tajemnica „poręczy”.
Tes 32 Czarter Mazury
